All in the game: individu en instituties in twee afleveringen van The Wire (2)

In The Wire zagen we al dat instellingen even willekeurig en meedogenloos zijn als Griekse goden, met de vrije markt als de amorele oppergod die individuele levens controleert en ruïneert. In de tweede aflevering van het eerste seizoen komt de ongelijkheid en onrechtvaardigheid van die markt tot uitdrukking in de beroemde McNuggets-scène. In die scène fantaseren de drugspushers die we hebben leren kennen over de uitvinder van Chicken McNuggets.

Eén van de jongens denkt, in de geest van de American Dream die soms nog door hun hoofden spookt, dat die uitvinder wel schatrijk moet zijn geworden. Nee, antwoordt D’Angelo, hij is ‘just some sad-ass down at the basement of McDonald’s thinking up some shit to make money for the real players.’ Als iemand reageert met ‘that ain’t right’ antwoordt hij: ‘Fuck right. It ain’t about right, it’s about money.’

Ook in deze aflevering zoomt The Wire uit van individuele gevallen naar sociale patronen door de parallellen tussen detective McNulty en drugshandelaar D’Angelo te volgen. D’Angelo’s bende hangt op een oranje bankstel in een vervallen blok dat bekend staat als the Pit, het onderzoeksteam waar McNulty bij hoort krijgt een vieze kelder onderin het hoofdbureau toegewezen als werkplek. Wat de serie op deze visuele manier inzichtelijk maakt is dat de ‘vrije’ markt doorkruist wordt door verticale structuren, in afzonderlijke instellingen en in de hele stad. De vrije markt is alleen werkelijk vrij voor degenen die zich hoog genoeg in de sociale piramide bevinden.

‘All in the game’: individu en instituties in twee afleveringen van The Wire (1)

In het audiocommentaar bij de eerste aflevering van seizoen 1 van The Wire zegt producent David Simon:

This show is really about the American city and about how we live together and it’s about how institutions have an effect on individuals. And how regardless of what you’re committed to, whether you’re a cop, a longshoreman, a drug dealer, or a politician, a judge, a lawyer, you are ultimately compromised and must contend with whatever institution you’ve committed to.’

De serie gaat dus over hoe het individu in de greep van organisaties en instituties, van zijn sociale omgeving zit. In dat supra-individuele perspectief ligt een deel van de originaliteit van The Wire. Er zijn veel meer Amerikaanse series en films die inspelen op bestaande zorgen en angsten, maar ze maken er meestal het verhaal van één individu van. Dat is dan de held, die worstelt en bovenkomt. Zo levert televisie morele troost voor het individu: als de detective het probleem kan fiksen, dan kan ik het ook, is de moraal. Maar die typisch individualiserende en moraliserende benadering van veel series leidt volgens Wire–regisseur de aandacht af van het grotere geheel, van sociale en politieke kwesties, van alles wat detectives niet kunnen oplossen.

De vuurhoorn

Aan het slot van de film No Country for Old Men (2007) zit een gepensioneerde sheriff met zijn vrouw aan de ontbijttafel. Hij vertelt dat hij gedroomd heeft over zijn vader, die op een paard voorbijreed.

…and when he rode past I seen he was carryin’ fire in a horn the way people used to do and I could see the horn from the light inside of it. About the color of the moon. And in the dream I knew that he was goin on ahead and that he was fixin’ to make a fire somewhere out there in all that dark and all that cold, and I knew that whenever I got there he would be there. Out there up ahead.

Als sheriff Bell is uitgesproken wordt het scherm zwart. Het beeld van de vuurhoorn blijft hangen, ook al krijg je het ding zelf niet te zien. Misschien is het omdat zo’n droom na twee uur achtervolging en keihard geweld vanzelf de lading van een allegorie krijgt, een embleem waar het hele verhaal in gecondenseerd is, een soort van moraal.

Afbeeldingsresultaat voor fire carrying horn"

Goed leven kan niet zonder tegengeluid

Afbeeldingsresultaat voor goede leven en vrije marktEind 2018 verscheen het nieuwe lesboek voor het VWO-eindexamen filosofie: Het goede leven en de vrije markt. Een ongekend actueel schoolboek, over de schaduwkanten van de globaliserende markt, over de menselijke en ecologische kosten van het kapitalisme en over de mogelijkheid om in dialoog met filosofen van vroeger en nu alternatieven te formuleren. De jury van de Socratesbeker 2019 prees de ‘grote filosofische openheid’ waarmee de drie auteurs, Ad Verbrugge, Govert Buijs en Jelle van Baardewijk, ‘op een zorgvuldige manier de verschillende filosofische tradities’ hadden gewogen. Eigenschappen die je graag ziet in een schoolboek en die de leerlingen zelf aan de dag moeten leggen op het examen. Een van de voornaamste exameneisen is immers dat ze ‘verschillende filosofische posities ten aanzien van een vraagstuk beargumenteerd’ kunnen innemen en ‘vanuit verschillende perspectieven’ kunnen redeneren. Toch klonk er ook kritiek op de conservatieve inslag van het boek. ‘Eh juf? Toch even vragen,’ schreef Sjoerd de Jong in het NRC. ‘Als dit neutrale lesstof is, eet ik mijn schrift op.’

Rennen voor vluchtelingen

Nea Kavala, Noord-Griekenland

Ze zijn minder vaak in het nieuws, maar ze hebben nog steeds nergens om naartoe te gaan: de tienduizenden vluchtelingen, voornamelijk uit Syrië, die jarenlang en onder vaak erbarmelijke omstandigheden in Griekse kampen wachten op een toekomst. De vijfdeklassers van het Cygnus Gymnasium bezoeken op hun klassieke Griekenlandreis, tussen alle tempels en musea, weer een van die kampen. Dit jaar is dat het kamp Nea Kavala, ten noorden van Thessaloniki.

Om de vluchtelingen ook financieel bij te staan, hebben we opnieuw een sponsorloop georganiseerd. Het geld is keihard nodig voor basisbehoeften, zoals voedsel, luiers, luizenshampoo en medicijnen, maar ook voor speelgoed en schoolspullen voor de kinderen. Vorig jaar hebben we meer dan zestienduizend euro opgehaald en we willen dat bedrag dit jaar overtreffen.

De sponsorloop is vorige week begonnen en tot dinsdag 9 april rennen leerlingen en docenten door het Amsterdamse Oosterpark. Wie iets wil bijdragen om het lot van de Syrische vluchtelingen te verbeteren, kan sponsoren door vóór 15 april een bedrag naar keuze over te maken naar: NL 41 INGB 0664 4066 02 t.n.v. de heer K.W.L. Goedemondt (ovv: Sponsorloop Griekenland). Elke bijdrage komt rechtstreeks en voor 100% ten goede aan de vluchtelingen, omdat we het zelf gaan brengen.

Paulus en de olifant (3)

(Vervolg van deel 1 en deel 2)

Zoals aan het slot van het vorige stuk aangegeven is Paulus in de jaren negentig onder atheïstische filosofen populair geworden. Van der Heidens verklaarde doel in Het uitschot en de geest: Paulus onder filosofen is om de daaropvolgende discussie ‘nu ook in het Nederlandse taalgebied te ontsluiten’, maar dat is te bescheiden. Hij probeert om de thema’s, doelstellingen en argumenten van de betrokken denkers systematisch in kaart te brengen en te wegen, waarbij hij ze ook nog toetst aan de teksten van Paulus. Zo’n ambitieus boek is er bij mijn weten tussen alle bundels van de laatste tien jaar nog niet eens in het Engels verschenen.

Afbeeldingsresultaat voor zizek badiou

Slavoj Žižek en Alain Badiou

De ‘spelers’ in dit veld, kondigt de auteur aan, zijn ‘Heidegger, Taubes, Badiou en Agamben – met de neurotische entertainer Žižek als onvermoeibare reserve’. De namen zijn bekend voor wie de discussie heeft gevolgd, maar de ad hominem waarmee Van der Heiden Žižek naar de reservebank stuurt valt uit de toon bij de omzichtige, secure stijl van zijn boek. Verderop in het eerste hoofdstuk  kondigt hij aan dat ‘we zullen zien dat de filosofen de vraag naar de Messiaanse gebeurtenis stellen in discussie met het denken van Hegel, die in feite een moderne, gedynamiseerde versie van een monisme biedt. Paulus’ beginsel van de geest, zo betogen de filosofen, biedt een alternatieve opvatting van de geest voor die welke Hegel in zijn dialectische begrip van de wereldgeest uitwerkt.’

Paulus en de olifant (2)

(Vervolg van deze recensie)

Een interessante opmerking van Van der Heiden is dat in de recente herwaardering voor de antieke cultuur ‘het thema van de levenskunst’ overheerst. Hedendaagse geïnteresseerde lezers hebben volgens hem geen behoefte aan ‘weten omwille van het weten alleen’, maar vooral aan een bezinning op ‘levenshoudingen en levenswijzen’ van antieke voorgangers, waar ze zichzelf aan kunnen spiegelen. Dat verklaart misschien waarom een boek als dat van Meijer zoveel beter verkoopt dan de jaloersmakend heldere inleiding Paulus en de rest van Lietaert Peerbolte.

Blinde monniken en een olifant (Japan)

Bij die laatste komt naast het theologische ook het historische perspectief het beste uit de verf. Omdat hij in een slothoofdstuk bovendien stilstaat bij de discussie over Paulus onder filosofen, is hij feitelijk de enige die de olifant vanuit alledrie de genoemde vakgebieden heeft onderzocht. Zijn boek behandelt het ‘Nieuwe Perspectief op Paulus’, recentelijk nog op dit blog beschreven. Het Nieuwe Perspectief heeft sinds de jaren zeventig korte metten gemaakt met de dominante protestantse uitleg van wet en genade en onderstreept dat de apostel altijd een Jood is gebleven. Lietaert Peerbolte laat echter overtuigend zien dat sommige pleitbezorgers ervan zich vergalopperen, als ze concluderen dat Paulus nooit met de wet gebroken heeft en dat zijn bezwaren tegen de wet alleen voor niet-Joden gelden. De apostel houdt er een dualistische voorstelling van de wet op na: als een geestelijke voorstelling van rechtvaardigheid en als een letterlijk stelsel van regels. Die eerste ‘wet’ is uitgedrukt in Jezus’ gebod van de liefde, ‘want wie de ander liefheeft, heeft de hele wet vervuld’, en de tweede is door Jezus buiten werking gesteld.

Paulus en de olifant (1)

In de loop van de negentiende eeuw zochten sommige atheïsten de confrontatie met de kerk en haar vertegenwoordigers. Met Jezus gingen ze echter zachtzinniger om en zo ontstond de nog altijd populaire neiging om onderscheid te maken tussen de ‘goede Jezus’ en de ‘slechte Paulus’. De Franse schrijver Ernest Renan omschreef de apostel als een ‘lelijk Joodje’, iemand die de gezonde ‘arische’ kern van Jezus’ leer had verziekt. Ook Nietzsche, de zelfbenoemde Antichrist, richtte zijn pijlen vooral op Paulus en de door hem geïnspireerde kerkhervormers Luther en Calvijn. Ze hadden de mens hulpeloos gemaakt, om de macht van God te vergroten, en ze hadden het aardse leven van alle waarde ontdaan ten gunste van het hiernamaals.

Afbeeldingsresultaat voor medieval manuscript elephant

Shakespeare in een notendop

Het Bruggehuisje – kleinste Verteltheater van Amsterdam – presenteert: Shakespeare in een notendop. Een lezing door Joris Verheijen en een concert door de Amsterdamse Cantorij. Zondag 8 juli –v.a. 13.30 uur – Amstelkade t/o 1

Let op: voor deze typische Bruggehuisje-belevenis is voorinschrijving vereist! Schrijf een mail naar hetbruggehuisje@gmail.com en reserveer! Entree lezing: 5,50 Entree concert: 14,50 Lezing en concert samen (het Shakespeare-in-een-notendop-pakket): 17,50

 

Lezing 13.30: ‘Gevangen in een notendop’: het geheim van de grootste schrijver onthuld in het kleinste theater

‘Zet mij gevangen in een notendop en ik zie mezelf nóg als een koning van ’t heelal’, zei Hamlet.
Naar aanleiding van het concert van de Amsterdamse Cantorij met gezongen Shakespeare-teksten ontrafelt Joris Verheijen het geheim van Shakespeares schrijverschap. Wat maakt zijn stukken schijnbaar zo tijdloos? En waarom is Amsterdams kleinste theater zo geschikt om dat te ervaren? Alles wat je over Shakespeare wilde weten – in een notendop.

Concert (Waalse Kerk) (15.30):

Wat Paulus met blauwe inkt schreef

Toen hij zich moest verantwoorden voor het misdadige Amerikaanse migratiebeleid, dat kinderen met geweld aan hun ouders ontrukt en ze voor onbepaalde tijd in kampen opsluit, verwees minister van justitie Jeff Sessions naar de bijbel. Niet naar koning Herodes, zoals misschien toepasselijker was geweest, maar naar ‘de apostel Paulus en zijn duidelijk en wijs gebod in Romeinen 13 om de wetten van de regering te gehoorzamen, omdat God ze heeft uitgevaardigd om de orde te handhaven.’Afbeeldingsresultaat voor apostle paul

Hij bevond zich wel in goed gezelschap met die verwijzing, want die regels zijn vaker gebruikt als zelfrechtvaardiging door onderdrukkers. Door negentiende-eeuwse slavenhouders in Amerika, bijvoorbeeld, door de Nazi’s en door het apartheidsregime in Zuid-Afrika. Dat roept de vraag op in hoeverre Paulus’ woorden zich lenen voor zulke repressieve toepassingen. Hier komen ze: